Dermatologie in Malawi

Malawi, een van de armste landen van Afrika, telt 16 miljoen inwoners, net als Nederland. Er komen in het land veel huidziekten voor, voor de hele bevolking in het land zijn slechts drie dermatologen en 27 dermatologic officers (verpleegkundigen met een specialisatie dermatologie). Ter vergelijking: in Nederland werken alleen al bijna 500 dermatologen. Daarbij komt ook nog dat het land erg uitgestrekt is, het is vier maal zo groot als Nederland met hetzelfde aantal inwoners, dus de toegankelijkheid tot de weinige aanwezige dermatologische hulp is zeer beperkt.

Een groep Nederlandse dermatologen besloot met elkaar de dermatologische zorg op een hoger en breder plan te brengen. Zij realiseerden zich dat er nauwelijks kennis is op dit gebied en er zijn onvoldoende middelen om huidziekten te behandelen. Zij besloten in 2014 de Stichting Huid Malawi op te richten.

De Stichting Huid Malawi wil de dermatologen en de dermatologic officers in Malawi verder helpen de kennis van de dermatologie te vergroten en te verspreiden binnen de algemene gezondheidszorg in Malawi. Hierdoor wordt de zorg voor mensen met huidziekten toegankelijker en beter.

Huidziekten in Malawi

Iedereen kan zich voorstellen dat in een arm land als Malawi het veel erger is om een huidziekte te hebben dan in Nederland. Ook bij mensen met huidaandoeningen die ook in Nederland voorkomen zoals eczeem, psoriasis of een open been. De impact is veel groter dan in Nederland: patienten komen in een later stadium van de ziekte bij de dokter; bacteriën en schimmels groeien sneller; behandelingsmogelijkheden zijn veel beperkter; de donkere Afrikaanse huid reageert anders dan de witte Nederlandse huid, waardoor dezelfde huidziekte er anders uitziet. Daarbij is de diagnose vaak moeilijker te stellen, omdat alle leerboeken door westerlingen geschreven zijn en niet zijn toegespitst op de Afrikaanse huid.

Omdat het niveau van de gezondheidszorg beperkt is en de kennis van huidziekten laag is, kunnen huidziekten zich tot bijzonder ernstige vormen ontwikkelen. Armoede verergert dit door een gebrek aan hygiëne, ondervoeding en het niet kunnen kopen of niet beschikbaar zijn van medicijnen.

Er zijn ook veel zgn “Neglected Tropical Diseases”, vergeten en genegeerd. Verwaarloosd omdat deze ziekten geen bedreiging vormen voor het westen, de ziekten zijn ver weg en je loopt ze niet op als je op vakantie gaat naar Afrika. Een voorbeeld van verschuiving van Neglected Tropical Disease naar Bedreigende Tropische Ziekte is Zika. Zodra Zika zich verspreidde naar de VS en de ziekte zich in westerse landen ging openbaren, verklaarde de WHO Zika tot een Medical Emergency. Neglected Tropical Diseases zijn ernstige aandoeningen, die hier niet zo bekend zijn. Het gaat dermatologisch bijvoorbeeld om diepe schimmelinfecties, filariasis, lepra, noma en tropische zweren.

Verschillende huidaandoeningen kunnen besmettelijk zijn en de volksgezondheid schaden.

Omdat huidaandoeningen vaak goed zichtbaar zijn, kan dit leiden tot stigmatisering. Mensen met lepra worden gestigmatiseerd. En iedereen kent wel de verhalen van aanvallen en zelfs moord op mensen met albinisme.

De ‘Big Five’ huidziekten in Malawi

Huidziekten zijn een onderschat probleem in Malawi en veroorzaken vaak klachten zoals intense jeuk en pijn en kunnen hierdoor hinderlijke gevolgen hebben voor het dagelijks leven. Mensen met zichtbare huidproblemen zoals lepra en vitiligo, zijn kwetsbaar voor stigma. Dit kan in combinatie met de lichamelijke klachten een grote impact hebben op de kwaliteit van leven.

De vijf meest voorkomende huidziekten hebben we de ’Big Five’ genoemd. Hieronder leest u er meer over.

I Huidinfecties

De meest voorkomende huidziekten in Malawi zijn infecties met schimmels, bacteriën en insekten. Dat komt vooral door armoede, overbevolking, ondervoeding en waarschijnlijk ook door het klimaat (warmte en hoge luchtvochtigheid). Infecties kunnen heel besmettelijk zijn en ernstige gevolgen hebben voor de omgeving. Het is daarom belangrijk huidinfecties goed te behandelen met ontsmettende middelen en zo nodig antibiotica. Een toenemend probleem is resistentie voor antibiotica. Door verkeerd gebruik worden bacteriën er minder gevoelig voor.

II Eczeem

Eczeem komt, net als in Nederland, veel voor, in het bijzonder bij kinderen. Maar de vele gevallen die we gezien hebben zijn veel heftiger en ernstiger dan in Nederland. Patienten worden geteisterd door een verschrikkelijke jeuk. De hele familie wordt daardoor belast door slaapgebrek, onrust en zorg. Er is een groot gebrek aan betaalbare zalven en cremes, die in voldoende mate beschikbaar zouden moeten zijn.

III Hiv-gerelateerde huidziekten

Het hiv-virus heeft in Malawi 10 % van de mensen besmet. (In Nederland 0,2%.) Hiv/AIDS is de belangrijkste doodsoorzaak onder volwassenen in Malawi. Bij hiv-geïnfecteerde mensen komen huidziekten meer voor, ze zijn heftiger, uitgebreider en moeilijker te behandelen. En ook moeilijker te diagnostiseren. Dat komt allemaal door de verminderde weerstand bij hiv-geïnfecteerde mensen.

IV Huidkanker bij mensen met albinisme

Albinisme komt veel voor in Malawi, naar schatting 1 op de 2000 inwoners. In Nederland is dit ca. 1 op de 20.000 inwoners. De donkere huid van de Afrikanen beschermt tegen de zon. Maar mensen met albinisme hebben een heel lichte en gevoelige huid die makkelijk door de felle Afrikaanse zon kan verbranden. Zij hebben daardoor vaak veel en grote huidkankers. En soms ook al op jonge leeftijd. Regelmatig sterven mensen hieraan.

Goede zonbescherming kan dit voorkomen. Voorlichting en het beschikbaar stellen van zonbeschermingsmiddelen (zonnebrandcrème, hoed, zonnebril) helpen hierbij.

Naast de lichamelijke problemen bestaan er veel mythes en taboes rondom albinisme in Afrika. Mensen met albinisme worden bedreigd, ontvoerd, verminkt en soms zelfs vermoord. Hun lichaamsdelen worden door medicijnmannen gebruikt in toverdrankjes die gezondheid en rijkdom moeten brengen. Dermatologen en dermatologic officers zijn een belangrijke stem bij de voorlichting over albinisme.

V Lepra

Lepra is één van de “Neglected Tropical Diseases”. Het is een heel ingewikkelde ziekte. Iedereen kent wel de gedeformeerde handen en voeten van ver voortgeschreden vormen van lepra. Maar om de vele verschijningsvormen in het begin te herkennen is veel kennis nodig. Ook de langdurige behandeling vereist kennis, ervaring en een goed contact met de patiënten. Lepra kwam rond 2000 door grote WHO campagnes steeds minder voor in de wereld en dus ook in Malawi. Hierdoor is de aandacht voor lepra afgenomen, zijn projecten stopgezet en is ook de actieve opsporing van patiënten grotendeels gestopt. Helaas is door de geringe aandacht nu weer een uitbreiding van lepra te zien, ook in Malawi.

De dermatologische zorg 

De route van een patient met een huidaandoening in Malawi kan er als volgt uitzien: hij gaat eerst naar de tovenaar/medicijnman, die hem ter bescherming tegen ziekten en boze geesten, met een mes een aantal kleine insnijdingen in de huid van de romp kan geven of andere magische handelingen verricht. Wanneer dat niet helpt, gaat hij naar de kruidendokter, die bladeren, wortels en zaden te eten of te drinken geeft of op de zieke huid aanbrengt. Als ook dat niet helpt, gaat hij naar de apotheek, die gewoonlijk een antibioticum, een ontstekingsremmer en een antischimmelmiddel geeft. Daarna pas gaat hij naar de dokter en als laatste mogelijkheid is daar de dermatoloog of dermatologic officer.

Helaas bestaat er weinig kennis over huidziekten bij gewone dokters en er zijn nauwelijks specialisten op dit gebied. De paar dermatologen die er zijn en de kleine groep dermatologisch geschoolde verpleegkundigen is volstrekt onvoldoende om de mensen de meest noodzakelijke zorg te bieden.

Wat doet de Stichting Huid Malawi?

De Stichting Huid Malawi stelt zich ten doel om de dermatologische zorg in Malawi te ondersteunen en waar mogelijk op een hoger plan te tillen. Dit doet de Stichting door kennisoverdracht en door materialen te schenken. De Stichting Huid Malawi is in het bereiken van zijn doelen afhankelijk van giften van donateurs. Van u dus.

Primair tracht de Stichting Huid Malawi het verbeteren van de dermatologische zorg te bereiken door middel van onderwijs en ondersteuning om de kennis van de dermatologie bij alle gezondheidswerkers te vergroten. Onze aandacht richt zich nu vooral op de huidige drie dermatologen en de 27 dermatologic officers, die verspreid over het land, in ziekenhuizen werkzaam zijn. Zij zijn degenen die hun kennis moeten doorgeven aan algemeen artsen en verpleegkundigen, die het weer doorgeven aan gezondheidswerkers en zo verder, waardoor een netwerk van dermatologische zorg kan ontstaan.

Speerpunten voor onze stichting zijn opleiding en onderwijs en het schenken van materiaal en middelen.

Opleiding en onderwijs

  • Voor overdracht van kennis van de dermatologie:
  • Organiseren en sponsoren wij jaarlijks een nascholingscongres;
  • Onderwijzen wij dermatologie aan studenten en verpleegkundigen;
  • Sponsoren wij de Dermatology Association of Malawi, de beroepsorganisatie van dermatologen en dermatologic officers.

Materiaal en middelen

‘Wij geven onze kennis door, zij moeten het doen’. Om te bereiken dat hun dermatologische kennis praktisch gebruikt kan worden, schenken wij middelen en materialen, noodzakelijk voor een dermatologische praktijkvoering, zoals:

  • Dermatologie boeken, in papier en als e-boek,
  • Apparaten voor de diagnose
  • Instrumenten voor kleine ingrepen, e.d.
  • We ondersteunen tevens de productie van goedkope, eenvoudige, doch noodzakelijke dermatologische crèmes.
  • We garanderen dat niets aan de “strijkstok” blijft hangen. We streven naar 100% besteding van onze giften. Alle reis-, verblijf- en administratiekosten worden door bestuursleden zelf bekostigd.

Transportkosten voor de materialen en middelen naar Malawi zijn duur, maar daarin komt de Harrie van den Brekel Stichting uit Limburg ons tegemoet.

Projecten tot nu toe 

Eerste Dermatologie Conferentie , Queen Elisabeth Central Hospital, Blantyre, augustus 2016

De Stichting Huid Malawi heeft een conferentie georganiseerd en gesponsord voor en door de Dermatology Association of Malawi. Het was een tweedaagse conferentie in het Queen Elizabeth Hospital in Blantyre. De nadruk lag op nascholing, uitwisseling van kennis en gedachten, persoonlijke ontmoetingen en het in kaart brengen van dermatologische en organisatorische problemen. De dermatologen en verschillende dermatologic officers uit Malawi en dermatologen uit Nederland, Zuid-Afrika en Schotland hebben hierin intensief geparticipeerd. Ook de minister van Volksgezondheid bracht een bezoek aan de afdeling dermatologie in het ziekenhuis. Vanwege het succes en het enthousiasme van deze kennisoverdracht willen wij deze vorm van nascholing jaarlijks herhalen.

Tevens werd door de buitenlanders een week lang bedside teaching en les gegeven aan medisch studenten van de Universiteit van Malawi om dermatologische kennis over te brengen. Met afsluitend een theoretisch en een patientgebonden examen.

Ook werden veel patiënten behandeld met huidziekten die zeer ernstig waren en die in

Nederland al lang niet meer voorkomen, een vaak schokkende ervaring, zelfs voor ervaren dermatologen.

In Zomba, de derde stad van het land, werd nog het Central Hospital bezocht. De derde dermatoloog van het land is hier sinds kort aangesteld. We beraden ons nog op hulp hier, ook in organisatorische zin.

Benadrukt moet worden dat ook hier alle reis- en verblijfkosten door de buitenlanders prive werden bekostigd.

Lokale productie van zalven en crèmes

Voor de behandeling van huidziekten bestaat er een groot tekort aan basale, maar essentiële dermatologische crèmes en zalven. Daarom ondersteunen wij dit project, dat is opgestart om dit tekort te bestrijden. In een samenwerking tussen de faculteit farmacie van de Universiteit van Malawi en de afdeling dermatologie van Queen Elizabeth Hospital in Blantyre, worden zalven en crèmes geproduceerd en tegen een kleine vergoeding verstrekt. Dit project was een initiatief van de Malawiaanse dermatoloog Kelvin Mponda samen met prof. Lutz Heide van de Universiteit van Tübingen, Duitsland. Het is in 2014 gestart met de aanschaf van apparatuur en het opleiden van technici en apothekers. De hoofdsponsor van het project is de Hoffknecht Van Vuure Stichting. Inmiddels loopt de productie en worden regelmatig kwaliteitscontroles uitgevoerd. Wij werken daarvoor samen met Duitse apothekers van Difäm, een Duits instituut voor medische hulp.

Deelname aan de Internationale Albino Awareness dag: 13 juni

 

Renovatie polikliniek dermatologie van het Queen Elizabeth Ziekenhuis te Blantyre

 

Wie zijn wij?

Het bestuur

Het bestuur van de Stichting Huid Malawi bestaat uit vrijwilligers. Enkele bestuursleden hebben in het Regional Dermatology Training Centre in Moshi in Tanzania gewerkt. Dat is een universitair opleidingsinstituut voor dermatologen en dermatologic officers voor tien landen in Oost-Afrika. De drie dermatologen en alle dermatologic officers in Malawi hebben hun opleiding hier gevolgd.

Bestuur:

Mevrouw dr. M.L. Grijsen, voorzitter

De heer I.H. Go, secretaris

De heer prof. dr. H.A.M. Neumann, penningmeester

Mevrouw C.L.M. van Hees

Mevrouw K. Houtman

De heer G.L. van Rooijen

 

Marlous Grijsen

Als kind ben ik deels opgegroeid in de tropen. Na het behalen van mijn artsexamen, heb ik gedurende een jaar in Kenia gewerkt in een kliniek voor SOA’s (Wellcome Trust-Kenya Medical Research Institute). In 2013 ben ik gepromoveerd op de behandeling van acute hiv-infecties. Tijdens mijn opleiding tot dermatoloog heb ik een bijzondere interesse ontwikkeld voor de infectieziekten van de huid, soa/hiv en tropische huidaandoeningen. Ik heb een deel van mijn opleiding gevolgd in het Regional Dermatology Training Centre (RDTC) in Moshi, Tanzania. Tijdens mijn werk daar heb ik het belang van goede dermatologische zorg in de Afrikaanse context ervaren en het belang van betere toegang daartoe.

Han Go

Toen ik was afgestudeerd als arts heb ik overwogen om tropenarts te worden, maar uiteindelijk werd het dermatologie. Bijna 30 jaar werkte ik met veel plezier als dermatoloog in het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. Door mijn pensionering had ik eindelijk tijd om mijn kennis over te dragen aan mensen die het dringend nodig hebben. Daarom heb ik direct na mijn pensionering drie maanden en daarna twee maanden in Moshi, Tanzania in het RDTC dermatologen-in-opleiding en dermatologic officers i.o. begeleid, gecoached en onderwezen. Het RDTC is het opleidingscentrum voor dermatologie voor heel Oost-Afrika, er studeren daar mensen uit 10 verschillende landen, ook uit Malawi. In Malawi is het met de gezondheidssituatie nog slechter gesteld dan in Tanzania, Malawi verdient onze steun.

Martino Neumann

Is emeritus hoogleraar/afdelingshoofd van de afdeling dermatologie Erasmus MC Rotterdam - The Netherlands en daarvoor van de afdeling dermatologie UMC Maastricht.

Karin Houtman

Mijn eeste aanraking met de tropen was een co-schap in Suriname in 2007. Daar is mijn passie voor de tropische dermatologie aangewakkerd. Tijdens mijn opleiding tot dermatoloog heb ik een half jaar in Moshi, Tanzania gewerkt in de RDTC. Dit was een fantastische ervaring waar ik erg veel geleerd heb over de algemene dermatologie op de donkere huid en (tropische) infectie ziekten. Naast het medisch inhoudelijke vond ik het ook erg leuk om een tijdje in een ander deel van de wereld te werken met andere mensen, een andere taal en cultuur. Ik vind het erg interessant om te zien hoe mensen uit een andere cultuur totaal anders omgaan met dezelfde (dermatologische) ziektes.

Inmiddels ben ik dermatoloog en wil ik graag betrokken blijven bij dit leuke en interessante sub specialisme. In Moshi is de dermatologische zorg goed geregeld, maar dat is lang niet overal het geval. Ik wil me dan ook graag inzetten om de dermatologische zorg te verbeteren in Malawi.

Colette van Hees

Als dermatoloog heb ik vier jaar met mijn gezin in Zimbabwe gewerkt. Eenmaal terug in Nederland ben ik terug blijven gaan naar Afrika; zo geef ik sinds 2004, samen met mijn Oostenrijkse college Rosemarie Moser, ieder jaar een week dermatologie onderwijs aan medisch studenten in Blantyre, Malawi. De eerste Malawiaanse dermatologen zaten in 2008 in onze klas! We geven ook les aan andere collega’s en hebben 4 x een albino awareness dag georganiseerd. Met de komst van de dermatologen begint er een steviger basis te ontstaan voor de dermatologie in Malawi, en is de steun van een organisatie als de Stichting Huid Malawi hard nodig! Ik werk als chef de policlinique in het Erasmus Medisch Centrum Rotterdam; leid de polikliniek tropische dermatologie; ga regelmatig voor onderwijs en onderzoek naar Afrikaanse landen; ben voorzitter van de Nederlandse werkgroep Tropische Dermatologie en de  Task Force Tropical Dermatology van de EADV (European Academy for Dermatology and Venerology).

Göran van Rooijen

Ik ben in opleiding voor dermatoloog sinds 2005.
Ik ben sinds het begin van mijn opleiding al geinteresseerd geweest in tropische ziekten. Met name het enthousiasme van Colette heeft mij aangestoken.
Tijdens het tweede jaar van mijn opleiding heb ik tevens Kelvin Mponda, dermatoloog te Blantyre, alhier kunnen begeleiden met zijn studie.
Toen ik gevraagd werd om in het bestuur van de Stichting Huid Malawi te komen, was dit voor mij dus een makkelijke keuze. Zeker als je beseft dat een kleine bijdrage hier, zich kan vertalen in een grote bijdrage daar.

Onze sponsors

Hoffknecht Van Vuure Stichting

De Vereenigde Effecten Compagnie VEC

Partners met wie we samenwerken

Difäm, een Duits instituut voor medische hulp

Contact

Bankrekeningnummer van de Stichting Huid Malawi te Goirle:

NL 15 ABNA 04.58.20.52

BIC: ABNANL2A

KvK nr: 61575364